De wereld verandert. Steeds meer mensen weten steeds meer. Steeds meer mensen laten zich steeds minder wijs maken. Voor vakbonden is dat een nieuwe realiteit, een realiteit die de manier van werken radicaal verandert, die vraagtekens plaatst bij de wijze van zijn.

“De vakbond is niet meer een organisatie waarbij je je automatisch aansluit en waarvan je je leven lang lid blijft”, zegt Albert Daverschot. Hij is hoofd Marketing, Communicatie en Sales bij CNV Vakmensen, de grootste bond van het Christelijk Nationaal Vakverbond, beter bekend als CNV. Het roer moet drastisch om en de eerste rukken aan het kompas zijn al zichtbaar.

Ruim een eeuw is het CNV al actief. Dat is veel tijd om kennis op te bouwen, een eigen identiteit te krijgen en een achterban te creëren. Kennis is in de huidige tijd het belangrijkste kapitaal dat het vakverbond in de aanbieding heeft. De identiteit speelt ook nog altijd een rol, de achterban is wat wankel. “Alle vakbonden zijn eigenlijk te lang op de oude voet doorgegaan, zonder genoeg oog te hebben voor het teruglopende ledenaantal, zonder genoeg te luisteren naar wat de samenleving wil, wat onze leden van ons verwachten.” Het gevolg is dat het ledental afneemt, een risico voor de hele organisatie.

Erbij horen, luisteren naar wat ‘vadertje vakbond’ bepaalt. Voor de werknemer van nu hoeft het niet zo nodig meer. Daverschot: “Antwoorden. Dat is wat mensen willen. Antwoorden op hun eigen vragen. Hoe zit het met toeslagen? Waar heb ik precies recht op? Over dat soort praktische, persoonlijke kwesties gaat het steeds meer. De vakbonden zijn altijd zendende organisaties geweest, die dachten vanuit het collectief. Wij beslisten in wezen welke vragen er leefden en welke antwoorden daarop nodig waren. Dat moet helemaal anders en dat is best een lastig proces. Wij zijn meer dan een organisatie die CAO’s afsluit en af en toe gaat staken als dat niet lukt. Maar dat is wel wat veel mensen denken. Daar moeten we iets aan doen.”

Het geheim: kijken naar de eigen organisatie door de ogen van een lid of potentieel lid. Dat klinkt logisch, maar is o zo lastig. “Pijnlijk af en toe ook wel, eerlijk gezegd. Wij bieden jongeren bijvoorbeeld een gratis lidmaatschap aan, maar vragen wel om een rekeningnummer. Waarom? Alles is altijd georganiseerd geweest vanuit de redenatie van de vakbond. Al onze systemen zijn ook zo geregeld. Wat voor ons logisch of wenselijk is, kan voor onze leden heel onhandig of zelfs vervelend zijn. De eerste stap is dat we meer tijd en moeite steken in het toelichten van hoe we werken, waarom we dingen vragen.”

Aansluiten dus bij wat de mensen willen en verwachten van een vakbond. CNV doet er veel onderzoek naar. Juridisch advies is een belangrijke. Weten wat er in CAO’s staat en wat dat precies voor een individu betekent ook. De vakbond moet opener zijn, makkelijk te benaderen. Dat is op de website al te zien. Daar zijn op heel veel vragen antwoorden te vinden. Mensen kunnen bellen, chatten, mailen, informatie downloaden. Allemaal gratis en voor niks. Je hoeft er niet eens lid van het CNV voor te zijn. De vakbond steekt veel tijd in het achterhalen wat de wensen van de leden, en van andere bezoekers van de website zijn. Mystery-calls worden ingezet om te bepalen wat goed is en beter kan. Nieuwe leden wordt gevraagd wat hen over de streep trok en wat ze verder verwachten.

“Het is lastig om zoiets op te bouwen, omdat de basis al zo oud en gewend is. Dat geldt ook voor onze ICT-systemen. Die zijn op ons ingericht, niet op onze leden en aspirant-leden. We zitten nu midden in het proces van het ombouwen van de structuren en de daaronder liggende systemen. In gedachte moet je eigenlijk net doen of er niet al iets was, alsof je alles van nul af opbouwt. Maar probeer dat maar eens.”

Daar is hulp bij nodig. En die komt onder meer in de vorm van theFactor.e. (TFE) ,,Dat is een van de belangrijkste argumenten waarom we een samenwerking met TFE zijn aangegaan. Die jongens beloven niet zo maar een oplossing. Nee, ze gaan echt zitten en denken mee. Zij hebben ons een spiegel voorgehouden, ons de juiste vragen gesteld, geheel losgezongen uit onze dagelijkse realiteit. Kernvragen kwamen op tafel, zoals: wie zijn jullie eigenlijk, wat is jullie bestaansrecht. Vanaf die basis zijn we onze website helemaal opnieuw gaan opbouwen. Dat is niet ineens klaar. We blijven erover nadenken en verbeteringen doorvoeren. Daarom gaan we voor langere termijn de samenwerking met TFE aan.”

Een overzichtelijk landschap is het geworden, en wordt het nog meer. Alle losse sites van de verschillende afdelingen zijn in één platform samengesmeed. De gegevens van leden, de onnoemelijke hoeveelheid data, alles wordt ontsloten en aan elkaar verbonden. Met als doel dat CNV er weer toe doet. “Het gaat om simpele dingen als mensen informeren over wat hen te wachten staat als ze bijna met pensioen gaan, of als ze van baan veranderen, als ze een ander contract krijgen. Precies op het juiste moment. Door alles heel slim in te richten en te koppelen, is dat mogelijk. En het gaat geheel automatisch.”

En een vakbond die er toe doet, daarvan willen meer mensen weer lid worden, is de gedachte. De vakbond wordt een organisatie die klaar staat met advies zodra iemand daar behoefte aan heeft. De vakbond komt bij de leden zodra die dat willen. De vernieuwde website is het uithangbord van die nieuwe organisatie. Een dynamisch platform is het, op alle kanalen. Een platform dat ambitie uitspreekt. Albert Daverschot: “Wij willen de beste online-vakbond van de toekomst zijn.”